Diagnoseborstkanker.nl

De grootte van de tumor ten opzichte van de borstgrootte, de aanwezigheid van meerdere tumoren in de borst, erfelijke aanleg, uw conditie en indien mogelijk uw eigen voorkeur bepalen of u voor een borstamputatie, een borstsparende operatie of een tussenvorm daarvan in aanmerking komt. Na elke borstsparende behandeling volgt een periode van bestraling om te voorkomen dat eventueel achtergebleven kankercellen uitgroeien tot een nieuwe tumor. Wanneer u geen bijzondere risicofactoren heeft, dan is de genezingskans bij een borstsparende operatie even groot als bij een amputatie.

• Radicale mastectomie ; hierbij wordt zowel de borst, als de onderliggende borstspieren en de lymfeklieren, mits deze zijn aangetast door kankercellen, uit de oksel verwijderd. Dit laatste noemt men ook wel “okselkliertoilet”.
• Gemodificeerde radicale mastectomie; hierbij worden de borstspieren niet verwijderd
• Ablatie ; hierbij worden de borstspieren en okselklieren niet verwijderd
• Kwadrantectomie ; hierbij wordt ongeveer een kwart van de borst weggenomen
• Partiële mastectomie; hierbij wordt een nog groter gedeelte dan een kwart van de borst weggenomen. De cosmetische gevolgen hiervan zijn groot. Meestal worden ook de lymfeklieren in de oksel verwijderd
• Tumorectomie/lumpectomie; bij deze borstsparende behandeling wordt de tumor met daaromheen een rand van ongeveer een centimeter gezond borstweefsel weggenomen.
•  

Een amputatie wordt vaak ervaren als een verminking, waardoor een incompleet gevoel kan ontstaan of zelfs het gevoel “minder vrouw” te zijn. Sommige vrouwen kiezen daarom voor een gelijktijdige borstreconstructie; hierbij wordt binnen één operatie het borstweefsel verwijderd en vervangen door ander weefsel of een onderhuidse prothese. Anderen willen liever eerst het gemis van hun borst verwerken en daarna eventueel tot reconstructie overgaan. Wanneer u uw chirurg op de hoogte brengt van uw voorkeur, kan hij/zij bij de operatie rekening houden met uw wensen. Wanneer na de borstamputatie aanvullende bestraling wordt gegeven is het minder verstandig om een onmiddellijke reconstructie te doen, omdat de kans op complicaties ten gevolge van de reconstructie dan groter is.

Voor het maken van een keuze kan het zijn dat u daarover ervaringen wilt horen en ook beelden wilt zien over de resultaten van zo’n operatie. Het boek “borstbeelden” van Dr. I.Mares-Engelberts (uitgave Borstkanker Vereniging Nederland) kan daarbij heel verhelderend zijn.

Okselklierverwijdering ( okselklierdissectie of okselkliertoilet)
Het lymfestelsel is een systeem dat door het hele lichaam heen loopt om overal vandaan afvalstoffen te verwijderen en te vervoeren. De lymfeklieren zijn te beschouwen als een soort reinigingsstations in dit systeem. Zij spelen een rol bij het onschadelijk maken van virussen, bacteriën en andere ziekteverwekkers. Vanuit elk gebied in de borst, ook daar waar de tumor zich bevindt, loopt een eigen lymfestroom naar de omliggende lymfeklieren. Als een of meerdere tumorcellen zich gaan verspreiden (zich uitzaaien) dan komen die doorgaans eerst in een bepaalde lymfeklier terecht. Deze wordt de schildwacht - of poortwachterklier genoemd. Een okselklierdissectie (door artsen ook wel “okselkliertoilet” genoemd) bestaat uit het wegnemen van één, enkele of zelfs alle lymfeklieren uit de oksel. Dit wordt gedaan om deze te onderzoeken op uitzaaiingen. Afhankelijk van de uitkomst wordt gekozen voor een bepaalde vervolgbehandeling. Worden in de poortwachterklier geen uitzaaiingen aangetroffen, dan is de kans klein dat die wel in de andere lymfeklieren aanwezig zijn. Door de ontdekking van de poortwachtersfunctie van deze klier is het dus niet altijd nodig meerdere lymfeklieren uit de oksel weg te nemen. De kans op het ontstaan van lymfeoedeem neemt hierdoor belangrijk af. In Nederland passen veel specialisten deze behandeling inmiddels toe.

Mogelijke bijwerkingen van okselklierverwijdering
Zenuwpijn
Tijdens het verwijderen van de lymfeklieren wordt vaak een gevoelszenuw (N. Intercostobrachialis) beschadigd of doorgesneden. Circa 20% van de vrouwen die een okselklierverwijdering hebben ondergaan krijgt daardoor zenuwpijnklachten. Deze pijn wordt vooral gevoeld in de huid van het verzorgingsgebied van de beschadigde zenuw: de oksel, achterzijde bovenarm, borst en schouder van de geopereerde zijde. Dit kan zich uiten in een brandend, schrijnend of zeurend, speldenprikkend of stekend gevoel en/of een strakke band om de borstkas en/of bovenarm. De hevigheid van de pijn neemt toe bij inspanning (tillen, bewegen, schrijven, wandelen etc.) maar ook bij vermoeidheid, koud weer of wrijvende kleding. Bespreek deze klachten met uw arts. Een verwijzing naar de pijnpoli of neuroloog is een eerste stap om, bijvoorbeeld met medicijnen, de pijnklachten te verminderen. De BorstkankerVereniging Nederland heeft een werkgroep waarin veel deskundigheid is opgebouwd over dit fenomeen. U kunt daar met veel vragen terecht. Zie voor adressen hoofdstuk 9: Service voor patiënten met borstkanker.

Lymfeoedeem
Lymfeoedeem is een gevolg van weefselbeschadiging in de oksel bij de verwijdering van de lymfeklieren. Hierdoor wordt de afvoer van lymfevocht belemmerd en hoopt het lymfevocht zich op in de arm, waardoor de arm dik wordt (oedeem). Als de oksel ook nog wordt bestraald, neemt de kans op weefselbeschadiging verder toe. U merkt dit bijvoorbeeld door een zwelling van de hand, elleboog of andere delen van uw arm. Uw ring past bijvoorbeeld niet meer om uw vinger. Het is raadzaam in een zo vroeg mogelijk stadium uw behandelaar te raadplegen om eventuele maatregelen te treffen. Lymfeoedeem kan snel na de operatie optreden, maar ook nog jaren later ontstaan.
Heel zelden wordt het lymfeoedeem veroorzaakt doordat in de nog aanwezige lymfeklieren tumorcellen zijn achtergebleven die zijn uitgegroeid en de resterende lymfebanen hebben afgesloten. Hoewel dit weinig voorkomt, is het raadzaam hiernaar onderzoek te laten doen indien na enige jaren plotseling lymfeoedeem ontstaat. Bij De BorstkankerVereniging Nederland is een werkgroep “lymfeoedeem” die in samenwerking met de Stichting Lymfeoedeem veel ervaring heeft opgebouwd, richtlijnen uitgeeft en u kan helpen bij problemen op dit gebied.

Kans op lymfeoedeem
De kans op lymfeoedeem is afhankelijk van de aard van de behandeling. Na alleen een schildwachtklierprocedure is die kans heel klein. Na alleen bestraling van het okselgebied is de kans ongeveer 3-5%. Wanneer alle lymfeklieren uit de oksel verwijderd zijn is de kans op ontstaan van ernstig lymfeoedeem 5% en op het ontstaan van een licht tot matig oedeem ongeveer 10%. Na een combinatie van een okselklieroperatie en bestraling is de kans op het ontstaan van lymfeoedeem het grootst; circa 25%. De kans op lymfeoedeem na een borstoperatie met okselkierverwijdering blijft gedurende de rest van het leven aanwezig.

Voorzorgsmaatregelen om de kans op lymfeoedeem te verkleinen

Er is een groot aantal voorzorgsmaatregelen die u zelf kunt nemen, die de kans op het ontstaan van lymfeoedeem verkleinen. Op zichzelf zijn ze niet moeilijk, maar zij vergen wel het aanleren van een blijvende oplettendheid en discipline.

Zorg voor beweging afgewisseld met rust:

• Voer regelmatig de oefeningen uit die de fysiotherapeut u heeft aangeraden
• Blijf regelmatig in beweging (zwemmen, fietsen, wandelen, eenvoudige gymnastiekoefeningen); dit stimuleert de circulatie van lymfevocht.
• Leg de arm iets hoger wanneer u zit of ligt, laat de arm niet te lang hangen wanneer u staat of loopt. Stop een balletje in uw zak waar u regelmatig in knijpt. Dit verbetert de afvoer van lymfevocht
• Zorg naast beweging voor voldoende rust; vermijd lang achtereen typen, schrijven, e.d.

Doe alles om infecties te voorkomen:

• Vermijd zoveel mogelijk ieder risico op infecties; in 20% van de gevallen ontstaat lymeoedeem doordat een wondje infecteert. Krab geen puistjes of korstjes open en voorkom insectenbeten.
• Verwond uzelf niet bij nagels knippen, ontharen e.d.; gebruik geen scheermesje.
• Draag handschoenen bij huishoudelijk werk of in de tuin. Vermijd rozen en doornige struiken.
• Wees extra voorzichtig met schillen, snijden, snoeien, naaien e.d.; gebruik handschoenen, vingerhoed e.d. ter bescherming.
• Reinig eventuele wondjes met veel stromend water en een goed desinfecterend middel. Het is handig dit altijd bij u te hebben. Raadpleeg eventueel uw huisarts.
• Vraag bij bloedafnames of andere injecties dit bij voorkeur niet in de arm aan de geopereerde kant te laten doen. Zijn beide borsten geopereerd, vraag dan of het bloedprikken uit een vaatje bij de enkel kan gebeuren. Dit is beslist niet pijnlijker dan een prik in de arm en ook niet moeilijker voor de analiste die u prikt.

Vermijd te veel druk op het operatiegebied en uw arm:

• Draag geen kleding of sieraden die uw arm afknellen; draag brede BH bandjes
• Pas op met te zware protheses
• Laat uw arm, schouder of nek niet intensief masseren
• Laat geen bloeddruk meten aan de arm van de geopereerde kant
• Vermijd het (langdurig) tillen of sjouwen van zware objecten (max. 5 kg, kortdurend)

Vermijd te veel warmte:

• Voorkom te veel warmte bij zonnen, baden, douchen of afwassen. Saunabezoek en gebruik van de zonnebank is af te raden. Voorkom verbranding.
• Gaat u naar een warm gebied op vakantie, overleg dan eerst met uw arts of oncologieverpleegkundige.

Herkenning en behandeling van beginnend lymfeoedeem
Lymfeoedeem begint meestal met een gevoel van zwaarte of spanning in de arm. Ook pijn, tintelingen of een strak of moe gevoel kunnen een signaal zijn. Enige tijd later wordt de arm dikker. Waarschuw bij dergelijke symptomen altijd uw arts, zodat bekeken kan worden of uw klachten inderdaad te maken hebben met lymfeoedeem. In dat geval zijn er de volgende behandelmogelijkheden:

* Het wegmasseren van lymfevocht door manuele lymfedrainage; dit verbetert de afvoer en stimuleert de nog werkende lymfeklieren. Let op: dit mag uitsluitend gedaan worden door huid- of fysiotherapeuten die hiervoor een speciale aanvullende opleiding hebben gevolgd omdat het een bijzondere techniek vergt. Laat u niet door anderen masseren.
* Het dragen van een elastische armkous
* Het zwachtelen van de arm